زبان عرفان فولادی و زبان شعر در نثر صوفیه شفیعی کدکنی

پس از مطالعه کتاب "زبان عرفان " دکتر فولادی و همچنین کتاب "زبان شعر در نثر صوفیه " دکتر شفیعی کدکنی ، ابهاماتی که در خصوص زبان عرفان برایم پیش آمده بود حل شد . چه بسا با ذهنیت عمیق تر متون منثور عرفانی را بتوانم کنکاش کنم. دکتر فولادی از بحث ارتباط زبان و اندیشه و جایگاه این بحث در میان فلسفه دین و علم، علی الخصوص فلسفه تحلیلی کتاب را شوع کرده است. ویتگنشتاین یکی از فیلسوفان تحلیلی بسیار موثر در خصوص زبان است. وی در نظریه نخست خود، با عنوان نظریه تصویری معنی، زبان را تصویری از وضع واقع معرفی می کند. اما در نظریه دوم، از نظریه پیشین عدول کرده و چنین اذعان کرده است که زبان واقع گرا درواقع یکی از انواع بازی های زبانی است و هر زبانی چه زبان علم یا زبان دین، منطق و قواعد مخصوص به خود را دارند. این نظریه متاخر با عنوان نظریه بازی های زبانی مشهور است. از نظر فیلسوفان تحلیلی، فلسفه به دنبال تحلیل زبانی که در پی یک اندیشه ویژه است شکل گرفته است.

در نگرش مولف، نظریه تحلیلی ویتگنشتاین در کنار نظریه منطق خاص زبان عرفان می تواند برای شناخت زبان عرفان راهگشا باشد. البته ایشان یک نظریه جامع و کامل تری را در ارتباط با تجربه و خاطره، تداعی و تعبیر که در سه سطح علم الیقین، عین الیقین و حق الیقین است مطرح می نماید. براساس نظریه ایشان،باید زبان عرفان را در دو سطح تبیینی و تاویلی بررسی نمود. در سطح تبیینی با چهار سطح شطحی، محاکاتی، استدالای و استنادی روبه رو هستیم. سطح محاکاتی بیشتر مورد نظر مولفان عارف بوده است.

نکته حائز اهمیت در این کتاب، جایگاه عالم مثال در ارتباط با ساحت محاکاتی و شطحی زبان عرفان است. براساس نظریه عالم مثال تمام گزاره های عرفانی در ساحت خیال مطلق به نفس ناطقه انسانی پیوند می خورند.

در ساحت تأویلی، زبان بر تجربه عرفانی مقدم می شود و چه بسا با گذر از یک واژه عارف به کشف عوالم عرفانی دست پیدا می کند.

کتاب زبان شعر در نثر صوفیه شفیعی کدکنی نیز در آشنایی با ساحت تاویلی زبان عرفان بسیار مفید است. در نزد صوفیه هرچیزی دستمایه تاویل برای کشف تجربه عرفانی می شود چه علم صرف باشد چه نحو، چه ساحت شطرنج باشد چه مساله فقهی و چه حج. دکتر شفیعی کدکنی بیشتر بر تقدم زبان بر نفس تجربه عرفانی تاکید کرده است.

کتاب، زندگی و من...