نقد کتاب آشنایی با انقلاب اسلامی نوشته دکتر جواد منصوری نقد شده توسط دکتر قاسم فتاحی

نقد کتاب آشنایی با انقلاب اسلامی

نوشته دکتر جواد منصوری

تقد شده توسط دکتر قاسم فتاحی

20 بهمن 1395

شهرکرد

کتابخانه مولوی

ساعت 3:30 بعدازظهر

مقدمه:

انقلاب اسلامی یکی از بزرگترین پدیده های ایران است ریشه در تحولات تاریخ معاصر دارد. شناخت بهمن 57 و انقلاب اسلامی تنها به این دلیل نیست که ما ایرانی هستیم؛ بلکه به خاطر تاثیرات جهانی این است. صدها پایان نامه، کتاب و مقاله ... با موضوح انقلاب ایران نوشته شده است.

انقلاب ایران به خاطر ویژگی ها و خصایص متفاوت اش از دیگر انقلاب ها (مانند انقلاب فرانسه و ..) مورد توجه کانون های بین المللی قرار گرفته است. دکتر فتاحی اشاره کردند که به خاطر اهمیت انقلاب اسلامی، هم اکنون در دانشگاه های اروپا وآمریکا کرسی های برسی علل انقلاب در ایران را بر پا می کنند و محققین زیادی به عنوان پژوهشگر انقلاب در آنجا مشغول به فعالیت اند.

در مورد انقلاب اسلامی آثرا بسیار زیادی به رشته تحریر درآمده است که برخی از این آثار ارتباط مستقیم با بررسی انقلاب (مانند نظریه میشل فوکو) ایران دارد و برخی به طور کلی به بیان نظریه هایی در زمینه انقلاب ها پرداخته اند.

نظریه تدا اسکاچ پل: وی در سال 1979 چند ماه قبل از انقلاب ایران، کتابی را با عنوان «دولتها و انقلاب های اسلامی» در زمینه انقلاب شناسی و علل ایجاد آن چاپ کردند. از نظر خانم اسکاچ پل، دلیل ایجاد انقلاب ها، قشر روستایی و دهقانی جامعه است و انقلاب ها ساخته نمی شوند بلکه به وجود می آیند. همچنین انقلاب ها غیر ارادی اند. اما پس از روی دادن انقلاب اسلامی در ایران نظریه خانم اسکاچ پل به چالش کشیده شد. این نویسنده در زمینه انقلاب ایران چنین بیان کردند که انقلابی که در ایران رخ داد من را هم شگفت زده کرده است. انقلاب ایران از روی اراده و آگاهی هست ولی با این وجود ایشان بر نظریه خود پافشاری کرده اند و گفته اند انقلاب ایران درواقع یک استثناء است.

یکی دیگر از بزرگترین محققین جهان نیز در مورد ساختار و علل ایجاد انقلاب ها یرواند آبراهامیان است. ایشان در کتاب «ایران بین دو انقلاب خویش» اشاره می کند که انقلاب ها معمولا در زمانی رخ می دهد که یک ملت در شرایط توسعه اقتصادی باشند و سپس با یک رکورد ناگهانی رو به رو شوند، این فاصله تحمل ناپذیر انقلاب ها را موجب می شود. آقای آبراهامیان می گوید این نظریه با نظریه انقلاب اسلامی همخوانی دارد. به خصوص به دلیل وعده های توخالی شاه مبنی بر توسعه اقتصادی که به حقیقت نپیوست.

استاد فتاحی اشاره کردند که در ایران سال 55 آرامش کاملی در ایران برقرار بود و گروه های ملی گرا هم هیچ فعالیتی نداشتند و رژیم شاه در اوج قدرت بود. در ادامه سال 55، با روی کار آمدن کارتر و بعد طرح مسئله باز فضای سیاسی و کاهش بهای نفت، که شوکی به اقتصاد ایران وارد کرد مردم ایران مشاهده کردند که آن دروازه تمدن بزرگ که شاه وعده داده بود محقق نشده و وجود خارجی ندارد. بر همین اساس آبراهامیان می گوید این وعده های به حقیقت نپیوسته موجب به روی کار آمدن انقلاب شده است.

دیدگاه دیگری که در زمینه انقلاب اسلامی بسیار مطرح است دیدگاه است که در زمینه انقلاب فرهنگی مرتبط است و آن دیدگاه میشل فوکو است. او معتقد است مردم ایران به هیچ وجه انگیزه اقتصادی نداشتند بلکه در صدد تغییر و تحول در درون خودشان از لحاظ معنوی و نگرش بودند و می گوید انقلاب ایران فرا مدرن است.

در ایران نیز آثار زیادی در زمینه انقلاب اسلامی چاپ شده است که می توان به این کتابها اشاره کرد:

مقدمه ای بر انقلاب اسلامی نوشته صادق زیباکلام

انقلاب اسلامی و ریشه های آن نوشته عباسعلی عمید زنجانی

زمینه های فرهنگی انقلاب اسلامی نوشته مصطفی ملکوتیان

و همچنین کتابی که از دیدگاه جامعه شناسی به انقلاب اسلامی پرداخته است می توان به کتاب «انقلاب اسلامی عیوضی و هراتی» اشاره کرد.

در این میان یکی از بهترین آثار که به طور جامع به بررسی انقلاب اسلامی پرداخته است کتاب «آشنایی با انقلاب اسلامی» نوشته جواد منصوری است که به خاطر دیپلمات بودن اش معروف است و اخیراً کتاب «خاطرات یک دیپلمات» را منتشر کرده است.

در این کتاب از دیدگاه تاریخی انقلاب اسلامی ایران مورد بررسی قرار گرفته است. اساس این کتاب به لحاظ ریشه های تاریخی نسبتاً خوب است. این کتاب در چند بخش دسته بندی شده است که در فهرست مطالب با عناوینی چون اشغال ایران و .. برخورد میکنیم.

استاد فتاحی معتقدند که باید برای بررسی دوره اشغال ایران به صورت مفصل تری بررسی انجام شود و درواقع جای بررسی بیشتری داشته است. یکی از دلایلی که ایشان، برای عدم توجه دقیق به این دوران های تاریخی را عنوان می کند این است که با وجود اسناد و اطلاعات بسیاری که در زمینه این دوره ها وجود دارند هنوز هم مورد بررسی دقیق قرار نگرفته اند که البته به این دلیل است که بررسی اسناد کار دشوار و وقت گیری است.

بخش دوم کتاب به بررسی تحولات شهریور 1330 پرداخته است و مورد موضوعاتی همچون حزب دموکرات و .. توضیحات بسیار خوبی داده است.

بخش سوم کتاب با عنوان از نهضت تا انقلاب اسلامی است. از منظر استاد فتاحی، نهضت با انقلاب بسیار متفاوت است و از زمان این نهضت تا انقلاب اسلامی فراز و نشیبهای بسیاری پیش آمده است که بسیار مفصل تر قابلیت بررسی داشته است.

بخش چهارم کتاب در زمینه انقلاب اسلامی و تحولات سال 56 است و در ادامه تا پایان جنگ کتاب را ادامه می دهد و یک عنوان درباره آرمان ها و دستاوردهای انقلاب اسلامی خلاصه می کند.

تهیه کننده: راضیه رئیسی